આ નેવુંના દાયકાની વાત હતી. કાનપુરની એક રેલીમાં હું કાંશીરામ જીને મળ્યો, જેને દલિતોના ઉદ્ધારક કહેવામાં આવે છે. મારો સીધો સવાલ હતો, ‘આ સીધા-સાદા લોકોને મુઠ્ઠી બાંધીને અન્યાય સામે વિરોધ કરતા કેવી રીતે શીખવશું?’ કાંશી રામે કટાક્ષ સાથે જવાબ આપ્યો ‘આ રેલીનો તંબુ એક વાંસ પર ટકેલો છે. વાંસ એક દોરડાના સહારે ઉભો છે અને દોરડાને ખીલ્લાથી બાંધ્યો છે. જો આ ખીલ્લો ઉખેડી નાખવામાં આવે તો દોરડું, વાંસ અને આખો તંબુ પડી જશે. આ ખીલ્લો દલિત છે અને ફક્ત આ ખીલ્લાને યાદ કરાવાનું છે કે બધું તમારા પર ટકેલું છે.

તેમાં કોઈ શંકા નથી કે કાંશીરામના સોફ્ટ દલિત મુવમેન્ટમાં માયાવતીએ એગ્રેશનનો તડકો આપ્યો. આ જ કારણ છે કે માયાવતીને ત્યારે બધાએ ‘બહન જી-બહન જી’ કરવાનું શરૂ કર્યું. પરંતુ માયાવતીએ આ આક્રમકતાને ક્યારેય ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પર મૂકી નહીં. વાસ્તવિકમાં દલિતોના આક્રમણને ક્રોધમાં ફેરવવાની કામગીરી સહારનપુરથી શરૂ કરવામાં આવી હતી અને આ કાર્ય હાથ લેવા વાળાનું નામ ચંદ્રશેખર આઝાદ ઉર્ફે ‘રાવણ’.

સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે અને લાંબા સમયથી જોવા મળ્યું છે કે બહુજન સમાજ પાર્ટીનો કોઈ કાર્યકર કોઈ પણ મુદ્દે સૂત્રોચ્ચાર કરતા દેખાતા નથી. બહુજનનું કામ બસ બેહનજીનો હુકમનામું જ છે. આ હુકમનામાથી આગળ વધતા થપ્પડને બદલે થપ્પડની વિચારધારા સાથે દલિતોની સેનાની રચના કરવામાં આવી, જેનું નામ ભીમ આર્મી રાખવામાં આવ્યું.

તેમાં કોઈ શંકા નથી કે સમાજવાદ અથવા બહુજન સમાજવાદનો જન્મ સત્તા ધારી પાર્ટીના વિરોધના કારણે. મુલાયમ સિંહ યાદવ હોય કે માયાવતી, દરેકએ સત્તાની સામે આક્રોશ ફુંટાવીને સંગઠનથી લઈને સત્તા સુધીની સફર નક્કી કરી છે. સંગઠનોમાં પણ ઘણી નાની મોટી સંસ્થાઓ સમાજવાદ અને બહુજન સમાજવાદના નામે ઉભી થઇ, પરંતુ રાજકારણના તોફાનમાં તે જડથી નીકળી ગઈ. સત્ય એ છે કે છેલ્લા ત્રણ વર્ષોમાં જો કોઈ સંસ્થા સતત ઉભી રહી છે, તો તે ભીમ આર્મી અને તેના નેતા ચંદ્રશેખર આઝાદ ઉર્ફે રાવણ છે.

જોકે રાવણે હજી સુધી કોઈ રાજકીય સફળતા મેળવી નથી, કોંગ્રેસ હોય કે ભારતીય જનતા પાર્ટી રાવણમાં માયાવતીના દલિત રાજકારણનો વિકલ્પ જુએ છે. 2014ની લોકસભા ચૂંટણી પછી માયાવતીનો ગ્રાફ જે રીતે સાઈફરથી દસ સુધી ફેરવતા જોવા મળ્યો હતો. આવી સ્થિતિમાં કોંગ્રેસ અને ભાજપે ભીમ આર્મીમાં બસપાની કપાત જોવાની શરૂઆત કરી દીધી.

આ ભીમ આર્મી અને રાવણ વિશે વાત કરવા માટે આજનું કોઈ એલિમેન્ટ છે? હા, બિલકુલ છે. અને તે એટલા માટે કે જો સંત રવિદાસ મંદિર તોડી પાડવાની વિરુદ્ધ કોઈએ અવાજ ઉઠાવ્યો હોઈ તો એ ફક્ત ભીમ આર્મી છે. વિરોધ કરતા રાવણ સહિત 91 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

રાજકીય ગલીઓની અંદર એક બુમો સંભળાય છે, ‘દરેક પક્ષમાં લાચારી છે, ભીમ આર્મી જરૂરી છે’. કદાચ આ જ કારણ છે કે વર્ષ 2019 ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં ઉત્તર પ્રદેશની શાસક યોગી સરકારે ચુંટણીના એક મહિના પહેલા રાવણને જેલ માંથી મુક્ત કરવો પડ્યો હતો. રાવણ રાસુકામાં જેલ હવાલે હતો. કોંગ્રેસ મહાસચિવ પ્રિયંકા ગાંધીને પણ મેરઠની સરકારી હોસ્પિટલમાં જવું પડ્યું હતું જ્યાં ચંદ્રશેખરને દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. એ વાતનો પણ ઉલ્લેખ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે કે સોનભદ્રના ઉંભા ગામમાં હત્યાકાંડ પછી રાવણે સૌ પ્રથમ પંચાયત યોજી હતી અને તે પછી પ્રિયંકા ગાંધી ત્યાં પહોંચી હતી.

ખુફિયા સિસ્ટમ વિશે વાત કરતાં સમાચાર એ છે કે બહુજન સમાજ પાર્ટી સિવાય તમામ મોટી રાજકીય પાર્ટીઓ ભીમ આર્મીને સપોર્ટ કરવા ઈચ્છે છે અને.વાત રહી સમાજવાદી પાર્ટીની તો અખિલેશ યાદવની આ પાર્ટી પર પછાત લોકો પર રાજકારણ કરવાનો થપ્પો લાગ્યો છે.

ચંદ્રશેખર આઝાદ ઉર્ફે રાવણનો જન્મ સહારનપુરના છૂટમલ ગામે થયો હતો. તેમણે લોનું શિક્ષણ લીધું છે. 2015 માં પહેલી વાર તેઓ ‘ધ ગ્રેટ ચમાર’ બોર્ડ લગાવીને ચર્ચામાં આવ્યા અને દલિત ચિંતક સતિષ કુમારના કહેવા પર ભીમ આર્મીની રચના કરી. 2016 માં તેમણે મહારાણા પ્રતાપની શોભાયાત્રા માટે નવો માર્ગ બનાવવાનો વિરોધ કર્યો. 5 મે 2017 ના રોજ આ વિરોધ સહારનપુરથી 25 કિમી દૂર શબ્બીરપુર ગામમાં વંશીય હિંસાના સ્વરૂપમાં ફેરવાયો.એક મોત થઇ બે ડઝનથી વધુ મકાનો બળીને ખાખ થઈ ગયા હતા. 300 બદમાશોને નોમિનેટ કરવામાં આવ્યા હતા અને 37ને જેલમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા. હિંસાના ત્રણ દિવસ બાદ ભીમ આર્મીની પોલીસ સાથે સહારનપુરના રામપુર ખાતે અથડામણ થઈ હતી. સરકારી વાહનો સળગાવી દેવામાં આવ્યા અને રાવણને કેદ કરવામાં આવ્યો.

2019 ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં યોગી સરકારે ચંદ્રશેખરને એક મહિના અગાઉ જેલમાંથી મુક્ત કરવાની ફરજ પડી હતી કારણકે પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં રાવણને કારણે ભાજપને દલિતોના વિરોધનો સામનો કરવો ન પડે. ચૂંટણી દરમિયાન પ્રિયંકા ગાંધીને મેરઠ હોસ્પિટલમાં ચંદ્રશેખરને મળવા જવું પડ્યું કારણ કે કોંગ્રેસને પશ્ચિમ યુપીમાં મતોની ચિંતા હતી.

બસપા સુપ્રીમો માયાવતીએ પણ દર વખતે જાહેર કર્યું હતું કે ભીમ આર્મી સાથે તેમનું કોઇ લેવાદેવા નથી. માયાવતીએ રવિદાસ મંદિર તોડવાની નિંદા કરી હતી પરંતુ સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે કોઈ હિંસા માટે બહુજન સમાજ પાર્ટી જવાબદાર નથી અને ભીમ આર્મી દ્વારા કરવામાં આવેલી હિંસા સો ટકા ખોટી છે. પ્રિયંકા ગાંધીએ રવિદાસ મંદિરને સાંસ્કૃતિક વારસો પણ ગણાવ્યું હતું અને ભીમા આર્મીનું નામ લીધા વિના લાઠીચાર્જ અને ધરપકડનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. અખિલેશ યાદવ હંમેશની જેમ ફરીથી મૌન છે.

સ્પષ્ટ છે કે ઉત્તર પ્રદેશમાં કોંગ્રેસ અને ભારતીય જનતા પાર્ટીને ચંદ્રશેખરમાં દલિતોના આક્રમક નેતા અને ભીમ આર્મીમાં દલિતોની નવી પાર્ટીનો કોલ મળી રહ્યો છે. અને આ કોલ પાછળ મતદારોની લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. અને એવું દેખાવું પણ સ્વાભાવિક છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં 2022માં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. પ્રિયંકા ગાંધીના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસ ખોવાયેલી જમીન પરત મેળવવા માંગે છે. અહીં ભાજપ પુનરાવર્તન શક્તિની બ્લુ પ્રિન્ટ બનાવી રહી છે અને માયાવતી સાથે જોડાણ તોડનાર અખિલેશ યાદવ તેને માયાવતીની ખોટ અને તેના ફાયદા તરીકે જુએ છે.

હકીકતમાં દરેક પક્ષ ફક્ત એક જ સમીકરણ નજર આવે છે કે માયાવતીની જેટલી ખોટ બીજા પક્ષને એટલો ફાયદો. અને જો કોઈ આ અંકગણિતના આ ફાયદામાં બંધ બેસે તો ચંદ્રશેખર આઝાદ ઉર્ફે રાવણ.

સાચું છે, ભલે રાવણ નામ કોઈ રાક્ષસનું હોય પણ તેઓ રાજકારણમાં મતોના પાકને કાપવા માટે રાવણ સાથે હાથ મિલાવવામાં સંકોચ કરતા નથી અને ખાસ કરીને જ્યારે રાવણ મોટી મતબેંક છે.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

*